Vĩ mô

“Làm việc lâu ở một vị trí sẽ mất dần đi động lực”

Thanh Hương
BizLIVE -
Chuyên gia nhìn về thực tế này, cả khu vực công lẫn tư, trong 8 định hướng cần quan tâm khi tái cơ cấu nền kinh tế gắn với lực lượng lao động.
“Làm việc lâu ở một vị trí sẽ mất dần đi động lực”
TS. Bùi Sỹ Lợi, Phó chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội Khoá XIV
Đó cũng là một cuộc rượt đuổi giữa thực tế và xu hướng vận động trong nền kinh tế, đặc biệt trước áp lực của thay đổi và đổi mới bởi công nghệ.
Chiến lược phát triển lực lượng lao động của Việt Nam chưa kịp đạt một số mục tiêu giai đoạn vừa qua thì thực tế đã và đang đặt ra những yêu cầu mới, cao hơn nữa…
Nguồn lực vô cùng quan trọng và cấp bách
Như BizLIVE thông tin, cuối tuần qua Ủy ban Kinh tế của Quốc hội tổ chức hội thảo tham vấn ý kiến các chuyên gia, góp phần hoàn thiện dự thảo Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2021 - 2025.
Trước đó, cuối tháng 7/2021, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ về dự thảo Kế hoạch, lưu ý các nội dung lớn để cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện, nhất là trong bối cảnh đại dịch COVID-19 đã và đang tạo nên những khó khăn, những phát sinh mới.
Ảnh hưởng to lớn của đại dịch COVID-19 đến thị trường lao động - nguồn lực vô cùng quan trọng để cơ cấu lại nền kinh tế cũng là điểm các chuyên gia nhấn mạnh tại hội thảo trên.
Để cơ cấu lại nền kinh tế, điều quan trọng, cần thiết và cấp bách là phải thúc đẩy phát triển thị trường lao động - TS. Bùi Sỹ Lợi, Phó chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội Khoá XIV đặt vấn đề.
Trước hết, dự thảo Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2021-2025 cũng đã đặt mục tiêu phát triển thị trường lao động theo hướng linh hoạt, liên thông, kết nối chặt chẽ cung - cầu, đảm bảo huy động và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, dịch chuyển lao động...
Cụ thể, mục tiêu đề ra tỷ lệ lao động qua đào tạo từ ba tháng trở lên có bằng cấp, chứng chỉ đạt 30%; chỉ số lao động có kiến thức chuyên môn trong Chỉ số đổi mới, sáng tạo toàn cầu (GII) thuộc nhóm 6 nước đứng đầu; giảm tỷ trọng lao động làm việc trong ngành nông nghiệp xuống dưới 25%.
Một chỉ tiêu nữa cũng được xác định là đến 2025, chỉ số chất lượng đào tạo nghề của Việt Nam trong bộ chỉ số về năng lực cạnh tranh toàn cầu (GCI) được công bố bởi Diễn đàn Kinh tế Thế giới tăng 40 - 50 bậc so với năm 2019, chỉ số kỹ năng của sinh viên tăng 45 bậc.
5 năm trước, Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh giai đoạn 2013 - 2020 cũng đặt mục tiêu cơ bản là: Hình thành đồng bộ và phát triển các loại thị trường, trong đó có thị trường lao động.
Đến năm 2020, có ít nhất 1 triệu doanh nghiệp; 15.000 hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã nông nghiệp hoạt động có hiệu quả; tỷ trọng lao động qua đào tạo từ 3 tháng trở lên có bằng cấp đạt khoảng 25%; tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm xuống dưới 40%. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu tái cơ cấu. Bảo đảm tốc độ tăng năng suất lao động bình quân hàng năm trên 5,5%.
Tuy nhiên, đến 2020 tỷ trọng lao động qua đào tạo từ 3 tháng trở lên có bằng cấp mới đạt khoảng 24,5%.
Chuyên gia về lao động - việc làm Bùi Sỹ Lợi khái quát: Có thể khẳng định, thị trường lao động Việt Nam giai đoạn 2016-2020 đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ ngày càng phát triển gắn với hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Cơ cấu lao động của Việt Nam đã thay đổi đáng kể.
Tính theo khu vực địa bàn, tỷ trọng lao động thành thị đã có sự tăng lên từ 30% năm 2014 lên  33,1% năm 2020. Tính theo khu vực kinh tế, lực lượng lao động trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm từ 47,1% năm 2014 còn 33,1% năm 2020 và tăng lên ở cả hai khu vực còn lại.
Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường, chưa gắn bó hữu cơ với nhu cầu nhân lực của từng ngành, từng địa phương; chưa đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật chất lượng cao cho sản xuất và thị trường lao động; mối quan hệ thị trường và doanh nghiệp còn lỏng lẻo.
Nhấn mạnh tỷ lệ lao động qua đào tạo không đạt mục tiêu giai đoạn 2016-2020, ông Lợi lưu ý rằng hiện tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ là rất quan trọng, thể hiện năng lực, trình độ tay nghề, sự bài bản và đây là nguồn lao động có chất lượng và rất quan trọng, nhất là trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, và trong bối cảnh nước ta sẽ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa một cách toàn diện, đồng bộ giai đoạn 2021-2026 và đây cũng là thách thức lớn của Việt Nam.
Đặc biệt, trong xu hướng thu hút sự dịch chuyển sản xuất của các nhà đầu tư nước ngoài, nhất là trong lĩnh vực công nghệ, tệp lao động được đào tạo và có trình độ tay nghề đảm bảo là một yêu cầu đối ứng.
8 định hướng chính sách cần quan tâm
Về định hướng phát triển thị trường lao động để cơ cấu lại nền kinh tế, ông Lợi cho rằng có 3 lĩnh vực lớn tác động đến thị trường lao động: Các nền tảng cơ bản bao hàm sự ổn định kinh tế vĩ mô, môi trường kinh doanh thuận lợi, tích tụ nguồn nhân lực và nhà nước pháp quyền; Các chính sách liên quan tới lao động bao gồm cơ chế quản lý và các mối quan hệ lao động; Các ưu tiên đề cập tới các sáng kiến nhằm khuyến khích tạo công ăn việc làm cụ thể.
Trong đó, định hướng về các nền tảng cơ bản là yếu tố quan trọng nhất để phát triển thị trường lao động, tạo nhiều công ăn việc làm; hai lĩnh vực còn lại sẽ là các yếu tố bổ sung.
Theo chuyên gia Bùi Sỹ Lợi, muốn hiện thực hóa việc phát triển thị trường lao động để cơ cấu lại nền kinh tế cần quan tâm 8 định hướng chính sách.
Thứ nhất, lương tối thiểu sẽ hiệu quả nhất nếu được quyết định chủ yếu dựa trên các yếu tố về năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.
Thứ hai, người lao động có cơ hội bình đẳng tham gia thị trường và cạnh tranh việc làm phải dựa trên các nguyên tắc công bằng và minh bạch.
Thứ ba, mở rộng phạm vi bao phủ bảo hiểm thất nghiệp và chương trình thị trường lao động chủ động.
Thứ tư, cần có sự kết nối giữa khu vực nhà nước và tư nhân. Đây cũng là định hướng được nhấn mạnh.
Ông Lợi lý giải, làm việc lâu ở một vị trí sẽ mất dần đi động lực tìm tòi, khám phá và sáng tạo. Người lao động sẽ không được khuyến khích chuyển đổi việc làm và tìm kiếm việc làm phù hợp với năng lực, chuyên môn và sở thích nếu không có sự kết nối giữa khu vực nhà nước và tư nhân.
Hướng kết nối này tạo môi trường mới và động lực mới. Người lao động có được những điểm này sẽ phát huy hơn nữa hiệu quả và đóng góp của họ.
Thứ năm, cung - cầu lao động gặp nhau.
Theo chuyên gia, cung - cầu lao động gặp nhau là yếu tố then chốt của một thị trường lao động cạnh tranh hoàn hảo. Người lao động thiếu thông tin về thị trường lao động, người tìm việc không biết nơi cần người và nơi cần người không tìm đúng người có chuyên môn nghĩa là thị trường lao động không hoạt động hiệu quả.
Kết nối cung - cầu lao động chính là giúp cho thị trường lao động vận hành và hỗ trợ cho chính sách đào tạo và kích thích nhu cầu học nghề và học chuyên môn phù hợp với yêu cầu của thị trường.
Thứ sáu, phát triển thị trường lao động lành mạnh, đồng bộ, hiện đại và hội nhập.
Thứ bảy, các chủ thể quan hệ lao động phải độc lập để thực hiện đối thoại, thương lượng thực chất.
Ở định hướng này, TS. Lợi cho rằng đối thoại và thương lượng chính là công cụ để thị trường lao động phát triển và cạnh tranh hoàn hảo. Muốn đối thoại và thương lượng thì các bên quan hệ lao động phải bình đẳng và độc lập với nhau.
Với tư cách cá nhân, người lao động luôn ở thế yếu so với nhà tuyển dụng, nên muốn có vị thế bình đẳng, họ phải có tổ chức đại diện cho mình để tư vấn, giúp đỡ và hỗ trợ cả về mặt kỹ thuật và pháp lý trong quá trình đối thoại và thương lượng với nhà tuyển dụng. Nếu tổ chức đại diện cho người lao động không độc lập với nhà tuyển dụng; bị chi phối, điều khiển và kiểm soát bởi nhà tuyển dụng thì hoạt động đối thoại và thương lượng sẽ không có nhiều ý nghĩa cho sự cạnh tranh bình đẳng trên thị trường lao động.
Và thứ tám, nhà nước có vai trò hết sức quan trọng trong sự vận hành của thị trường lao động.
Theo chuyên gia Bùi Sỹ Lợi, dựa trên các yếu tố của thị trường lao động cạnh tranh hoàn hảo, bằng các chính sách thị trường lao động, nhà nước kết nối cung - cầu trên thị trường lao động, khuyến khích tạo việc làm trong cả khu vực công và khu vực tư, kích thích người lao động tìm kiếm việc làm và chuyển đổi việc làm phù hợp với năng lực và sở trường...

THANH HƯƠNG

Xem bản Desktop