Vĩ mô

Có bao nhiêu điều chưa biết về giống lúa và gạo ST25?

Nguyễn Huyền
BizLIVE - ST25 được giải gạo ngon nhất thế giới của The Rice Trader (TRT) năm 2019, nhưng đến nay giống lúa ST25 vẫn chưa được công nhận giống lúa Quốc gia.
Có bao nhiêu điều chưa biết về giống lúa và gạo ST25?
GS.TS, Nhà giáo Nhân dân Võ Tòng Xuân - Ảnh Nguyễn Huyền
Ngày 19/4/2021, tại Diễn đàn Thương hiệu mạnh quốc gia năm 2021 tổ chức ở TP.HCM, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết có 4 doanh nghiệp Mỹ đăng ký thương hiệu gạo ST 25 tại thị trường Mỹ.
Vấn đề trên đã được BizLIVE đề cập trong bài báo “Doanh nghiệp cần chủ động bảo vệ thương hiệu tại thị trường nước ngoài”, được công luận chú ý và mới đây, Bộ trưởng Bộ NN-PTNT chỉ đạo cho Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Agrotrade) làm việc với Bộ Khoa học Công nghệ về việc cấp bảo hộ thương hiệu gạo ST25 tại thị trường trong nước.
BizLIVE đã có cuộc trao đổi với GS.TS, Nhà giáo Nhân dân Võ Tòng Xuân - Nhà khoa học thuộc lĩnh vực nông nghiệp, một người thầy lớn trong công tác đào tạo lực lượng khoa học cho đất nước nhiều thập niên qua và là “cha” nhiều giống lúa ngon của vựa lúa đồng bằng sông Cửu Long. 
Thưa ông, từ dòng bố mẹ nào mà kỹ sư Hồ Quang Cua và nhóm của ông ấy đã lai tạo ra dòng lúa ST, trong đó có giống lúa ST25 được giải gạo ngon nhất thế giới của The Rice Trader (TRT) năm 2019?
Xuất xứ giống bố mẹ của dòng lúa ST được kỹ sư Hồ Quang Cua sử dụng lai tạo ra các giống lúa ST là từ nguồn gen của Việt Nam được lai với giống lúa Thái Lan và giống lúa cao sản của Việt Nam. Tới thế hệ thứ 7 hay thứ 8 gì đó phải lai thêm với 1 giống lúa ngắn ngày có mùi thơm, đó là giống nếp Cái Hoa Vàng mới cho ra được giống lúa ST25. 
Gia phả của dòng lúa này dài lắm và kỹ sư Hồ Quang Cua và nhóm của ông ấy vẫn còn giữ lại đầy đủ cho đến hôm nay. Riêng đối với giống lúa ST24 thì có cho chạy phân tích ADN để giữ lại gốc gen của giống.
Sau khi phát hiện gạo ST25 bị đăng ký độc quyền thương hiệu ở thị trường Mỹ, mới đây Bộ NN-PTNT đã chỉ đạo Agrotrade làm việc với Bộ Khoa học Công nghệ về việc cấp bảo hộ thương hiệu gạo ST25 tại thị trường trong nước. Ông nhận định như thế nào về quyết định này?
Đến bây giờ Bộ NN-PTNT công nhận gạo ST25 là thương hiệu gạo Quốc gia là quá trễ, nhưng có công nhận vẫn còn hơn không.
Đáng lẽ Bộ nên công nhận từ năm 2019 khi gạo ST25 đạt giải gạo ngon nhất thế giới của TRT, để từ đó có chiến lược tiếp thị thương mại cũng như quảng bá loại gạo này của Việt Nam ra thị trường thế giới, và cho giống lúa ST25 vào danh sách các giống lúa được Việt Nam công nhận và cho xuất khẩu. Nếu trước đây chúng ta đã làm như vậy thì các doanh nghiệp ở Mỹ không dám đăng ký.
Ngay khi gạo ST25 đạt giải gạo ngon nhất thế giới và được vinh danh ở quốc tế thì giống lúa làm ra loại gạo này vẫn chưa được Bộ NN-PTNT công nhận giống Quốc gia, với lý do là giống lúa ST25 chưa qua khảo nghiệm Quốc gia và cấm ông Hồ Quang Cua phổ biến giống lúa này ra bên ngoài.
Trong khi đó, ở ngoài xã hội thì thiên hạ lấy giống tùm lum thậm chí bán giống giả dẫn đến hiện tượng gạo ST25 giả, bộ phận quản lý thị trường thì không thể ngăn chặn được còn người tiêu dùng trong nước không biết phân biệt gạo ST25 thật, giả như thế nào. Trong khi đó thì tại nước Mỹ đã có 4 doanh nghiệp đăng ký ý độc quyền thương hiệu gạo ST25. 
Đó là cái dở của Bộ NN-PTNT và cũng là bài học lớn cho ngành nông nghiệp Việt Nam trong đó có lúa gạo. 
Để phát triển giống lúa ST25 cũng như thị trường gạo ST25 thì Bộ NN-PTNT cần phải làm gì thưa ông?
Đối với giống lúa ST24 thì đã được khảo nghiệm hai năm trước rồi và được công nhận giống lúa Quốc gia rồi nhưng với giống lúa ST 25 đến nay vẫn chưa. Bộ có thể xem xét đặc cách ra quyết định công nhận “ST25 là giống lúa Quốc gia” mặc dù chưa có số liệu khảo nghiệm trong nước, nhưng
Sở dĩ có câu chuyện này một phần cũng do ông Hồ Quang Cua, vì năm 2019 đưa cả 2 loại gạo ST24 và ST25 đi thi giải gạo ngon thế giới do TRT tổ chức tại Manila, Philippines. Ban tổ chức không phân biệt được đâu là ST24 và đâu là ST25, lúc đầu thì họ công bố gạo ST24 đạt giải, đến chiều tối họ lại thay đổi quyết định và công bố gạo ST25 đạt giải. Nếu gạo ST24 đạt giải thì rất tốt vì nó có đầy đủ hồ sơ lý lịch và ADN. 
Nếu sau này ông Hồ Quang Cua và nhóm tác giả lai tạo ra giống lúa ST26, khắc phục được các nhược điểm của ST25 và đạt giải gạo ngon Thế giới, vậy chúng ta lại phải công nhận gạo ST26 là thương hiệu Quốc gia?
Theo tôi, giống lúa ST25 đã đạt giải gạo ngon thế giới rồi thì kỹ sư Cua và nhóm tác giả không nên lai tạo ra tiếp giống lúa ST nào khác nữa. Chỉ cần trồng và mỗi năm bồi dưỡng, phục tráng để không lẫn lộn thì gen vẫn là gen ST25, giữ cho ST25 thuần giống thì tốt hơn là làm thêm giống mới. Muốn được như vậy mỗi năm nhóm tác giả phải phục tráng giống ST25 để giữ vững chất lượng.
Cũng như Thái Lan họ chỉ có một giống lúa ngon duy nhất là Hom Mali, hàng năm họ vẫn phục tráng giống lúa này để giữ vững chất lượng.
Tuy nhiên, có thông tin là Thái Lan đang sử dụng các giống lúa lai ngắn ngày chứ không còn là giống lúa dài ngày như Hom Mli nữa, vì giống lúa này chỉ trồng có được một vụ/năm, với năng suất 3,8 tấn/ha, vì đây là lúa mùa nên cho năng suất thấp.
Do vậy, người Thái rất “sợ” giống lúa ST24 và ST25 của Việt Nam, vì đây là giống ngắn ngày và sản xuất 3 vụ/năm, cho năng suất ít nhất cũng phải được 15 tấn/ha/năm. Lúa Việt Nam “ăn” lúa Thái Lan quá xa mà lại ngon cơm và thơm hơn nên người Thái rất sợ.
Một phóng viên của Bloomberg đã đến Thái Lan làm bài điều tra về gạo Hom Mali và người nông dân Thái Lan cho biết họ cần phải có giống lúa ngắn ngày như của Việt Nam, và người Thái đừng thấy gạo Hom Mali đạt giải nhất gạo ngon thế giới nhiều lần rồi “ngủ quên trên chiến thắng”.
Cám ơn ông về cuộc trò chuyện này.

NGUYỄN HUYỀN

Vì sao F0 tại TP.HCM vẫn ở ngưỡng cao?

Vì sao F0 tại TP.HCM vẫn ở ngưỡng cao?

Do trong thời gian qua TP đẩy mạnh biện pháp xét nghiệm, nhiều lượt xét nghiệm trong “vùng đỏ”, “vùng cam”. Khi thực hiện xét nghiệm tầm soát diện rộng số ca tiếp tục tăng, dao động mỗi...
Xem bản Desktop