Tài chính

Việt Nam sắp ra mắt sàn giao dịch nợ xấu

Trần Thúy
BizLIVE - Việc thành lập sàn giao dịch nợ vốn đã được đề cập từ năm 2017, khi Nghị quyết 42 của Quốc hội về thí điểm xử lý nợ xấu tại các ngân hàng được ban hành...
Việt Nam sắp ra mắt sàn giao dịch nợ xấu
Ảnh minh họa.
Trao đổi tại buổi tọa đàm “Nợ xấu trong đại dịch COVID-19 - Giải pháp hỗ trợ ngành ngân hàng và cộng đồng doanh nghiệp”, ông Đoàn Văn Thắng – Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), cho biết, từ khi Nghị quyết 42 ra đời, cùng với việc quy định về đấu giá tài sản, từ 2018 đến nay, VAMC đã bán đấu giá thành công gần 3.000 tỷ các khoản nợ và tài sản bảo đảm.
Nói về khó khăn trong việc thực hiện Nghị quyết 42, ông Thắng cho rằng, nghị quyết này cho phép những trường hợp quy định của Nghị quyết cao hơn luật, nhưng thực tế áp dụng còn mỗi bên hiểu một hướng, nên đa phần vẫn luật cao hơn Nghị quyết.
“Nghị quyết 42 có thể động viên khách hàng tự nguyện giao tài sản, có những trường hợp thu giữ được trao điều kiện rất cao, nhưng có trường hợp chỉ giới hạn trong điều kiện ảnh hưởng an ninh quốc gia. Tổ chức tín dụng chưa áp dụng thủ tục tranh chấp, không thể thực hiện được. Ngoài ra, còn có những khó khăn về các vấn đề liên quan đến thuế”, ông Thắng nói.
Theo đó, Tổng giám đốc VAMC kiến nghị, nên tiếp tục nâng tầm Nghị quyết 42 sau khi kết thúc thí điểm. Sớm hình thành hệ thống thị trường mua bán nợ, phải có khuôn khổ pháp luật cho thị trường ấy, các công cụ cũng phải được hoàn thiện. Ông Thắng cho rằng, hiện nay, có thể mua bán nợ theo hình thức cạnh tranh hoặc đấu giá, nhưng còn rất sơ khai.
Cũng tại tọa đàm, Tổng giám đốc VAMC cho biết, hiện tại, VAMC đã được Ngân hàng Nhà nước đồng ý xây dựng sàn giao dịch nợ xấu, khoảng đầu quý 3/2021 sẽ ra đời. 
Được biết, việc thành lập sàn giao dịch nợ đã được đề cập từ năm 2017, khi Nghị quyết 42 của Quốc hội ban hành về thí điểm xử lý nợ xấu của các ngân hàng được ban hành. Tuy nhiên, do chưa đủ điều kiện thành lập, từ đó đến nay, việc mua bán nợ thực hiện giao dịch qua  VAMC. 
Đề xuất nâng Nghị quyết 42 thành luật
Luật sư Trương Thanh Đức (Công ty Luật ANVI) thì cho rằng, các quy định pháp luật đã có tác dụng rất tốt trong việc xử lý nợ xấu, tuy nhiên, chính sách vẫn có những điểm “xấu” và vẫn cần phải hoàn thiện để bảo đảm việc xử lý nợ xấu nói chung của nền kinh tế và nợ xấu nói riêng của ngành ngân hàng cần tốt hơn.
Về Thông tư số 01/2020 và 03/2021/TT-NHNN, luật sư cho rằng mục tiêu hỗ trợ là cần thiết; tác dụng trợ giúp tốt, rất cần phải giãn, hoãn, điều chỉnh kỳ hạn trả nợ, hỗ trợ khách hàng gặp khó khăn.
“Tác dụng không chỉ cho phía doanh nghiệp, mà đồng thời cho cả ngân hàng, rộng ra là nền kinh tế xã hội. Cổ phiếu ngân hàng tăng giá mạnh, thị trường chứng khoán tăng vọt cũng nhờ 'công' rất lớn của hai thông tư này”, luật sư nói.
Dù vậy, luật sư Trương Thanh Đức cũng chỉ ra những mặt hạn chế của hai văn bản này. Có hai phần chính của “chính sách Covid” là cho phép (nhưng gần tương đương với bắt buộc, hay tính chất bắt buộc cao) các tổ chức tín dụng cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ. Tiếp tục cho vay, thực chất là hạ chuẩn cho vay. Nếu hai thông tư không cho phép thì ngân hàng không được làm. 
Bên cạnh đó là khuyến khích (không bắt buộc, hay tính chất bắt buộc thấp) các tổ chức tín dụng hỗ trợ khách hàng bằng các chính sách ưu đãi, trong đó có thoả thuận miễn, giảm lãi, phí, phạt,… Nếu hai thông tư không cho phép thì ngân hàng vẫn được làm.
“Tuy nhiên, lại có nguy cơ dẫn đến sai bản chất, thực chất bởi nợ xấu phải là nợ xấu và vẫn là nợ xấu, vì không có lý do gì để tốt lên, để thành nợ tốt. Về bản chất là việc xử lý tạm khoanh nợ, tạm thời được miễn trách, tạm thời không áp dụng “chế tài” xấu; để hỗ trợ cả hai phía doanh nghiệp và ngân hàng. 
Tuy nhiên, xử lý như hai thông tư trên thì có nguy cơ gây nhầm lẫn, chủ quan, đánh giá không đúng bản chất, tính chất của nợ xấu, dẫn đến nguy cơ rất lớn cả về chất lượng tín dụng trong tương lai gần cũng như ý thức tuân thủ pháp luật. Từ đó, dễ dẫn đến nguy cơ xoá mất thành quả, công sức nhiều năm yêu cầu thực hiện phân loại nợ đúng; thực hiện đúng về trích lập và sử dụng dự phòng, đánh giá đúng chất lượng tín dụng, xác định đúng tình trạng rủi ro", luật sư Trương Thanh Đức nhấn mạnh.
Đồng thời, luật sư cũng đưa ra một số đề xuất, kiến nghị. Đối với Nghị quyết 42 cần sửa đổi, triển khai, hiện thực hoá thủ tục rút gọn theo Nghị quyết 42 và Thông tư 03 cho các khoản nợ xấu cho vay từ 15/8/2017 các khoản nợ xấu phát sinh sau ngày 15/8/2022. 
“Cần phải tiếp tục kéo dài hiệu lực Nghị quyết 42, tốt nhất là nâng lên thành luật và áp dụng cho đến khi nào hệ thống toà án thực sự giải quyết được một cách nhanh chóng yêu cầu đòi nợ của ngân hàng, không chỉ riêng thủ tục rút gọn. Quy định rõ ràng hơn, cụ thể hơn, hợp lý hơn, khả thi hơn. Giờ không làm ngay thì lại không kịp”, luật sư nói.
Về Thông tư 03, giữ nguyên nhóm nợ, giữ nguyên nợ xấu để đánh giá đúng chất lượng tín dụng, nhất là chưa xác đinh được khi nào hết dịch. Và dù có hết dịch thì cũng còn tiếp tục khó khăn rất lâu nữa. Đồng thời cho phép áp dụng các cơ chế tương tự như hiện nay.
Đối với VAMC, luật sư kiến nghị cần xem xét giảm thiểu, tiến tới bỏ cơ chế mua bán nợ 'kỹ thuật', thay bằng cơ chế 'khoanh nợ'.
Về các chính sách khác, khôi phục cơ chế pháp lý 'khoanh nợ', trước đây đã từng được thực hiện trong ngành ngân hàng, hiện nay vẫn đang áp dụng đối với việc xử lý nợ quốc gia và một số lĩnh vực như cho vay của các Quỹ Đầu tư phát triển địa phương. Đặt ra cơ chế cho phép xoá nợ gốc nói chung, trong trường hợp xử lý nợ xấu nói riêng.

TRẦN THÚY