BizLIVE - Một lần nữa Bộ Tài chính ra văn bản yêu cầu tăng cường kiểm soát thị trường trái phiếu doanh nghiệp, tần suất cảnh báo ngày một dày hơn.

Ngày 03/12, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc có văn bản yêu cầu Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK), Vụ Tài chính ngân hàng, Thanh tra Bộ Tài chính, Tổng cục thuế, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam về đẩy mạnh việc kiểm tra, giám sát việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) để đảm bảo thị trường này trở thành một kênh huy động vốn quan trọng, hiệu quả và hạn chế tối đa rủi ro cho nhà đầu tư.

Văn bản nhấn mạnh, trong thời gian qua, việc phát hành TPDN, đặc biệt là phát hành TPDN không có tài sản đảm bảo của một số doanh nghiệp, tổ chức phát hành có dấu hiệu tăng nhanh và nóng, tiềm ẩn nguy cơ gây hậu quả cho nền kinh tế.

Để đảm bảo thị trường TPDN trở thành một kênh huy động vốn quan trọng, hiệu quả và hạn chế tối đa rủi ro cho nhà đầu tư, Bộ Tài chính đã đưa ra một số yêu cầu cụ thể với các đơn vị liên quan trong công tác giám sát, điều hành.

Đối với UBCK, Bộ trưởng Bộ Tài chính yêu cầu đơn vị đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, khẩn trưởng xử lý nghiêm và báo cáo Bộ Tài chính kết quả kiểm tra để xử lý.

Đồng thời, yêu cầu UBCK công bố rộng rãi trên phương tiện thông tin đại chúng về các hành vi vi phạm của các cá nhân, doanh nghiệp. Trường hợp xác định có dấu hiệu lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của nhà đầu tư, khẩn trương chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xử lý theo quy định của pháp luật.

Tiếp tục phối hợp với các đơn vị và các cơ quan liên quan kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ việc phát hành trái phiếu của các doanh nghiệp phát hành với quy mô lớn so với vốn tự có, phát hành không có tài sản đảm bảo và phát hành nhiều đợt.

Đẩy nhanh việc ban hành Thông tư hướng dẫn giao dịch TPDN riêng lẻ giữa các nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp theo trách nhiệm được giao tại Nghị định số 153/2020/NĐ-CP. Đồng thời chỉ đạo Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam, Sở GDCK Hà Nội triển khai hoàn thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật để vận hành hệ thống giao dịch thứ cấp TPDN riêng lẻ.

Với Vụ Tài chính ngân hàng, Bộ trưởng Hồ Đức Phớc yêu cầu cơ quan này và một số đơn vị liên quan tập trung phối hợp với UBCK hoàn thiện pháp luật về phát hành TPDN.

Thực hiện công văn số 10059/BTC-VP ngày 01/9/2021, các quy định về tăng cường công tác quản lý giám sát, nâng cao chất lượng công bố thông tin cho nhà đầu tư, cách thức quản lý nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp để thị trường phát triển lành mạnh.

Theo đó,Vụ Tài chính ngân hàng có trách nhiệm đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, kiến nghị xử lý nghiêm vi phạm về phát hành TPDN. Tích cực phối hợp với cơ quan điều tra đấu tranh trong việc xử lý vi phạm về phát hành TPDN theo quy định của pháp luật.

Cùng với đó, triển khai công tác tuyên truyền về pháp luật và cảnh báo các rủi ro trên thị trường TPDN đến nhà đầu tư, doanh nghiệp phát hành và các đối tượng tham gia thị trường.

Những rủi ro nhà đầu tư cần lưu ý khi gia nhập "cuộc chơi" TPDN

Theo thống kê từ Bộ Tài chính, sau 11 tháng triển khai các quy định mới về phát hành TPDN, khối lượng phát hành đã đạt trên 495.000 tỷ đồng. Trong đó, khối lượng TPDN phát hành riêng lẻ chiếm 94,5%, còn lại là TPDN phát hành ra công chúng chiếm 5,5%.


Trong đó, các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp bất động sản là các nhà phát hành lớn nhất trên thị trường chiếm lần lượt 34% và 27,7% tổng khối lượng phát hành, còn lại là các doanh nghiệp thương mại, dịch vụ, sản xuất và công ty chứng khoán.

Về cơ cấu nhà đầu tư, các công ty chứng khoán và ngân hàng thương mại là các nhà đầu tư chính trên thị trường sơ cấp, tỷ trọng mua TPDN riêng lẻ của nhà đầu tư cá nhân giảm so với năm 2020.

Qua công tác quản lý giám sát, Bộ Tài chính nhận thấy thị trường TPDN vẫn tiềm ẩn một số rủi ro, cần giám sát chặt chẽ để thị trường phát triển lành mạnh.

Theo đó, mặc dù tỷ lệ trái phiếu có tài sản đảm bảo khá cao (hiện chiếm 50,9%) nhưng thực tế chất lượng tài sản đảm bảo chủ yếu là các dự án, tài sản hình thành trong tương lai hoặc cổ phiếu của doanh nghiệp.

Giá trị của các tài sản này thường không định giá được chính xác hoặc có biến động mạnh theo diễn biến thị trường
. Theo đó, trường hợp thị trường bất động sản hoặc thị trường chứng khoán có biến động, giá trị tài sản đảm bảo có thể không đủ để thanh toán gốc, lãi trái phiếu.

Bên cạnh đó, "tài sản đảm bảo của trái phiếu có thể dùng để bảo đảm cho các khoản vay, khoản phát hành trái phiếu khác của doanh nghiệp do đó nhà đầu tư cần đánh giá kỹ các rủi ro này", Bộ Tài chính đưa ra cảnh báo.

Shaking up corporate bond issuance

Đối với doanh nghiệp phát hành, trên thị trường vẫn có trường hợp doanh nghiệp phát hành TPDN với khối lượng lớn trong khi vốn chủ sở hữu nhỏ, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh lỗ qua các năm.

Đặc biệt đối với nhóm bất động sản, trong số hơn 100 doanh nghiệp bất động sản phát hành TPDN riêng lẻ trong năm 2021 có 26 doanh nghiệp ghi nhận lỗ trong 6 tháng đầu năm 2021; tại thời điểm 30/6/2021, hệ số nợ vay trên vốn chủ hữu bình quân của các doanh nghiệp bất động sản niêm yết là 2,5 lần, trong khi tỷ lệ này của các doanh nghiệp bất động sản chưa niêm yết là 8,1 lần.

Đối với các nhà đầu tư, số liệu thống kê cho thấy nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp có xu hướng giảm mua trên thị trường sơ cấp TPDN riêng lẻ. Trong khi đó, trên thị trường thứ cấp, tỷ lệ nắm giữ của các nhà đầu tư cá nhân vẫn rất cao.

Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và các Nghị định về phát hành TPDN hiện đã quy định rõ chỉ nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp được mua và giao dịch TPDN phát hành riêng lẻ. Vì vậy, trước khi cân nhắc mua TPDN riêng lẻ, nhà đầu tư cần nghiên cứu các quy định về điều kiện, tài liệu chứng minh và các quy định về xử phạt vi phạm đối với nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.

Bộ Tài chính đặc biệt lưu ý, chỉ khi nắm rõ thông tin về trái phiếu, đánh giá đầy đủ và cân nhắc kỹ lưỡng về các rủi ro có thể gặp phải, nhà đầu tư mới nên quyết định mua trái phiếu. Nhà đầu tư cá nhân không nên mua TPDN riêng lẻ nếu không có khả năng và nguồn lực để đánh giá đầy đủ rủi ro của trái phiếu, theo sát tiến độ giải ngân, mục đích sử dụng vốn, tình hình tài chính của doanh nghiệp phát hành sau khi đầu tư mua trái phiếu.

Nhà đầu tư cần hết sức lưu ý nguyên tắc đầu tư cơ bản là lãi suất cao sẽ đi kèm với rủi ro cao; do đó phải hết sức thận trọng đánh giá kỹ về các rủi ro trước khi quyết định mua trái phiếu.

Bên cạnh đó, không nên mua trái phiếu thông qua chào mời của các tổ chức cung cấp dịch vụ khi chưa tìm hiểu kỹ về tình hình tài chính của doanh nghiệp phát hành và các điều kiện, điều khoản của trái phiếu.

Cuối cùng, Bộ Tài chính một lần nữa lưu ý, việc các tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán phân phối TPDN không có nghĩa là các tổ chức này đảm bảo an toàn cho việc mua trái phiếu. Các tổ chức này chỉ là doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, hưởng phí dịch vụ từ doanh nghiệp phát hành mà không chịu trách nhiệm về việc thẩm định/đánh giá về tình hình tài chính và khả năng trả nợ của doanh nghiệp phát hành.

Trước đó, tại Thông báo ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Tài chính về tăng cường công tác quản lý, giám sát thị trường chứng khoán, đảm bảo an toàn, ổn định vào cuối tháng 11/2021, Lãnh đạo Bộ Tài chính đã yêu cầu UBCK và các đơn vị liên quan:

1. Chủ động theo dõi, quản lý, giám sát chặt chẽ diễn biến của thị trường chứng khoán để có giải pháp điều hành, giám sát phù hợp, đảm bảo thị trường chứng khoán hoạt động minh bạch, ổn định, liên tục và an toàn trong mọi tình huống.

2. Rà soát các văn bản quy phạm pháp luật, các quy trình quy chế có liên quan trong việc quản lý, giám sát thị trường để cải cách thủ tục hành chính, giải quyết kịp thời các đề xuất kiến nghị, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và các chủ thể tham gia thị trường theo đúng quy định của pháp luật.

3. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, quản lý giám sát toàn diện hoạt động của thị trường chứng khoán để ngăn chặn các hành vi vi phạm, đồng thời xử lý nghiêm và thích đáng các vi phạm trên thị trường chứng khoán theo đúng quy định của pháp luật. Thường xuyên thông tin, tuyên truyền về tình hình thị trường, kịp thời cảnh báo sớm và có phương án xử lý các rủi ro có thể phát sinh, đảm bảo an toàn thị trường.

4. Rà soát, giải quyết và chỉ đạo kịp thời theo thẩm quyền kiến nghị của các Sở Giao dịch Chứng khoán, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam, các doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân liên quan đến lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, tạo thuận lợi trong vận hành và tham gia thị trường. Trường hợp có khó khăn, vướng mắc, báo cáo Bộ Tài chính để xử lý dứt điểm.


Tuấn Việt